Yer usti metropoliteni estakada tayanchlarining kuchlanganlik–deformatsiyalanganlik holatini sonli baholash
DOI:
https://doi.org/10.56143/Ключевые слова:
Yakuniy elementlar usuli, uch o‘lchamli sonli modellashtirish, temirbeton tayanch ustun, yer usti metropoliteni tizimi, estakada tayanchi, kuchlanganlik–deformatsiyalanganlik holati, yuk ko‘tarish qobiliyati, gorizontal ko‘chishlar, fazoviy bikrlik, deformativlik, armaturalash sxemalari, po‘lat armatura, kompozit armatura, beton sinfi, LIRA-SAPRАннотация
Ushbu tadqiqotda yer usti metropoliteni estakadalarida qo‘llaniladigan monolit temirbeton tayanch ustunlarning kuchlanganlik–deformatsiyalanganlik holati yakuniy elementlar usuliga asoslangan ilg‘or uch o‘lchamli sonli baholash orqali o‘rganildi. Sonli modellashtirish ishlari LIRA-SAPR 2022 dasturiy majmuasida bajarilib, unda armatura turi (po‘lat, bazalt kompozit va kombinatsiyalashgan), kesim geometriyasi hamda beton sinfining konstruktiv samaradorlikka birgalikdagi ta’siri miqdoriy jihatdan baholandi. Tadqiqot natijalari chegaraviy ish holatida tayanch ustunning yakuniy bo‘ylama yuk ko‘tarish qobiliyati asosan betonning siqilish zonasidagi ish xususiyatlari bilan belgilanib, armatura turining ta’siri 1–2 % dan ortiq farq qilmasligini ko‘rsatdi[2]. Biroq deformativ javob armatura sxemasiga yuqori darajada sezgir bo‘lib, maksimal gorizontal ko‘chishlar 5–15 % oralig‘ida o‘zgarishi aniqlandi. Beton sinfining B25 dan B35 gacha oshirilishi tayanch ustunning fazoviy bikrligini 10–18 % ga oshirib, gorizontal ko‘chishlarni o‘rtacha 2–4 mm ga kamaytiradi. Ayniqsa, kombinatsiyalashgan armaturalash sxemalari yuk ko‘tarish qobiliyati va deformatsiya o‘rtasida eng maqbul muvozanatni ta’minlagani bilan ajralib turadi. Olingan natijalar material va geometrik parametrlarning rolini miqdoriy jihatdan ochib berib, yer usti metropoliteni estakada tayanchlarini konstruktiv optimallashtirish va samaradorlikka asoslangan loyihalash uchun ishonchli ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi[5].
