Uch qatlamli mayatnik turidagi ftoroplastik seysmik izolyatsiyali binolarning dinamik tahlili
DOI:
https://doi.org/10.56143/Ключевые слова:
ftoroplast, seysmik ta’sir, dinamik tahlil, qirquvchi kuch, tezlanish, qavatlararo ko‘chish, tebranish davriАннотация
Ushbu maqolada uch qatlamli mayatnik turidagi ftoroplastik seysmik izolyatorlar qo‘llanilgan temir-beton binolarning dinamik xususiyatlari o‘rganildi. Tadqiqot doirasida 6 qavatli karkasli bino modeli ETABS dasturida modellashtirilib, bikr asosli va seysmik izolyatsiyalangan holatlar uchun qiyosiy tahlil amalga oshirildi. Seysmik yuklama sifatida real Santa Monica akselerogrammasi qo‘llanildi. Modellashtirish natijalariga ko‘ra, izolyatsiya qo‘llanilganda binoning birinchi tartibli tebranish davri 0.63 s dan 1.20 s gacha oshdi. Asosdagi qirquvchi kuchlar X yo‘nalishida 17564 kN dan 4328 kN gacha (taxminan 75%), Y yo‘nalishida esa sezilarli darajada kamaygani aniqlandi. Shuningdek, qavatlararo siljishlar kamayib, asosiy deformatsiyalar poydevor sathida jamlanganligi kuzatildi. Tezlanish qiymatlari ham sezilarli darajada pasayib, bino konstruksiyasining dinamik barqarorligi oshgani tasdiqlandi. Olingan natijalar uch qatlamli mayatnik tipidagi seysmik izolyatorlarning zilzila energiyasini samarali so‘ndirish va binoning seysmik xavfsizligini oshirishda yuqori samaradorlikka ega ekanligini ko‘rsatadi
Ushbu maqolada uzunligi 40 mm bo‘lgan shisha tolalarni bilan beton tarkibiga dispers armaturalash orqali fibrotemirbeton to‘sinlarning nazariy yuk ko‘tarish qobiliyati tahlil qilindi. Nazariy hisob ishlari shuni ko‘rsatdiki, tolalar miqdori 0.1÷0.5% oralig‘ida bo‘lganda to‘sinning maksimal yuk ko‘tarish qobiliyati sezilarli darajada oshadi. Eng yuqori samaradorlik 0.2% shisha tolali fibrotemirbeton to‘sinlarda kuzatildi. Olingan natijalar mavjud ilmiy adabiyotlar bilan mos kelib, dispers armaturalashning samaradorligini nazariy jihatdan tasdiqlaydi. Ushbu ish konstruktiv samaradorlikni oshirish, optimal tolalar miqdorini aniqlash va shisha tolali fibrobeton to‘sinlarning yuk ko‘tarish xususiyatlarini tahlil qilishga xizmat qiladi. Nazariy natijalarni eksperimental sinovlar bilan taqqoslash orqali kelgusidagi tadqiqotlar samaradorligini oshirish mumkin.
