Irrigatsiya nasos stansiyalarining energiya samaradorligini optimallashtirish: Bellman va Pontryagin usullari asosida matematik modellashtirish

Аннотация

Mazkur maqolada irrigatsiya tizimlarida qo‘llaniladigan nasos stansiyalarining energiya samaradorligini oshirish muammosi tadqiq etiladi. Irrigatsiya nasos stansiyalari qishloq xo‘jaligi suv ta’minotining muhim elementi hisoblanib, ularning ishlashi katta miqdorda elektr energiyasi sarfi bilan bog‘liq. Shu sababli nasos stansiyalarining ish rejimini optimallashtirish energetik resurslardan samarali foydalanishda muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotda irrigatsiya tizimlarida ishlatiladigan nasos stansiyalarining matematik modeli ishlab chiqilib, suv sarfi, gidravlik balandlik hamda elektr energiya sarfi o‘rtasidagi bog‘liqlik tahlil qilindi. Energiya sarfini minimallashtirish maqsadida optimallashtirish masalasi ko‘rib chiqildi va u dinamik optimallashtirish usullari yordamida yechildi. Tadqiqot jarayonida Dynamic Programming usuli hamda Pontryagin Maximum Principle asosida optimal boshqaruv modeli ishlab chiqildi. Mazkur nazariyalar mos ravishda R.Bellman va L.Pontryagin tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib, murakkab texnik tizimlarni optimallashtirishda keng qo‘llaniladi. Tadqiqot obyekti sifatida Katta Farg‘ona kanalidan suv oluvchi ikki bosqichli nasos stansiyalari tizimi tanlandi. Nasos stansiyalarining texnik parametrlari asosida suv sarfi, gidravlik yo‘qotishlar va elektr energiya sarfi hisoblandi hamda optimal boshqaruv rejimi aniqlanib, tizimning energiya samaradorligini oshirish imkoniyatlari ko‘rsatib berildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, nasos stansiyalarini optimal boshqarish orqali energiya sarfini 20–30 foizgacha kamaytirish mumkin. Olingan natijalar irrigatsiya tizimlarini modernizatsiya qilish va energiya tejovchi texnologiyalarni joriy etishda muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega.