Termiz shahri jamoat transporti tizimini yo‘lovchi oqimlari asosida matematik modellashtirish va simulyatsiya orqali harakat jadvalini takomillashtirish

Аннотация

Mazkur maqolada Termiz shahri misolida shahar avtobus transporti tizimi va uning harakat jadvalini simulyatsion modellashtirish asosida tahlil qilish hamda optimallashtirish usuli taklif etilgan. Urbanizatsiya jarayonlarining jadallashuvi, aholi sonining ortishi hamda yangi turar joy massivlari va ijtimoiy infratuzilma obyektlarining kengayishi samarali jamoat transporti xizmatlariga bo‘lgan talabni sezilarli darajada oshirmoqda. Biroq, mavjud avtobus yo‘nalishlari tarmog‘i va harakat jadvallari amaldagi yo‘lovchi talabiga to‘liq mos kelmaydi. Natijada transport vositalarining notekis yuklanishi, yo‘lovchilarning kutish vaqtining ortishi va transport resurslaridan samarasiz foydalanish holatlari yuzaga kelmoqda.
Tadqiqotda graf nazariyasi va simulyatsion modellashtirish usullariga asoslangan matematik model ishlab chiqilgan. Mazkur modelda yo‘lovchi oqimlari, avtobus yo‘nalishlarining tavsiflari, bekatlar soni, harakat oralig‘i (headway) hamda ustma-ust tushadigan marshrut uchastkalari hisobga olinib, harakat jadvallarini muvofiqlashtirish va transport resurslarini oqilona taqsimlash masalalari tahlil qilingan. Simulyatsiya natijalari asosida avtobus yo‘nalishlarini qayta tashkil etish, harakat jadvallarini optimallashtirish va qatnovlar chastotasini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Tadqiqot natijalari taklif etilgan metodologiya shahar avtobus transporti tizimining ekspluatatsion samaradorligi va ishonchliligini oshirish, yo‘lovchilarning kutish vaqtini qisqartirish hamda transport resurslaridan yanada oqilona foydalanishni ta’minlashini ko‘rsatdi. Taklif etilgan yondashuv o‘rta hajmdagi shaharlar jamoat transporti tizimini rejalashtirish va boshqarishda qaror qabul qilishni qo‘llab-quvvatlovchi samarali amaliy vosita sifatida qo‘llanilishi mumkin.